ابليس و بعضى از كفار وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً يعنى در عبادت خدا غير خدا را سهيم و شريك نسازيد كه هم شرك خفى ( رياء ) و هم شرك جلى ( بت‌پرستى ) را شامل مىشود . وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ يعنى هر كس كه صدقه و نيكى و يا اصلاح بين مردم را انجام دهد و يا ديگران را به اين كارها وادارد ( كه اول آيه اين مطالب را تذكر ميدهد ) ابْتِغاءَ وَجْهِ اللَّهِ كه اين جمله دلالت دارد بر اينكه ثواب و اجر عظيم مشروط به قصد قربت است . وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً مرحوم طبرسى گويد اين جمله به صورت سؤال و استفهام است و منظور تقرير و تثبيت مطلب است و به اين معنا كه راه و روش چه كسى صحيح‌تر است از چنين شخصى يعنى ايمان و اعتقاد او از همه بهتر و صحيح‌تر است مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ يعنى تسليم حق باشد و مقصود از وجه ذات و نفس خود شخص است كما اينكه در آن آيه اين طور است كه فرمود كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ يعنى هر چيز غير از ذات مقدس خداوندى فانى و نابودشونده است و منظور اين است كه شخص در كمال انقياد مطيع خدا باشد و به تمام معنا پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله را تصديق نمايد و گفته شده معناى أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ اين است كه در عبادتش فقط و فقط خدا را منظور داشته باشد همان طورى كه خدا از ابراهيم خليل عليه السّلام بازگو مينمايد كه گفته وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ من در عباداتم متوجه آفريدگار آسمان و زمينم و گفته شده به معناى اخلاص در عمل است كه اعمالش را پاك و خالص نمايد براى خدا . وَ هُوَ مُحْسِنٌ يعنى آن اعمال و كارهاى نيك را كه خدا دستور داده انجام دهد و گفته شده محسن كسى است كه در تمام گفتار و كردار خود جانب حسن و نيكى را رعايت كند و گفته شده محسن يعنى موحد و يكتاپرست كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله نقل شده از معناى احسان سؤال كردند فرمود احسان اين است كه خدا را عبادت كنى مثل اينكه او را ميبينى كه اگر تو او را نميبينى او تو را مىبيند وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ يعنى از دين ابراهيم و روش و راه و طريقت او پيروى نمايد يعنى آن مسيرى كه ابراهيم داشت و فرزندان و ذريه خود را به آن فرمان داد و توصيه و سفارش كرد از قبيل اقرار بوحدانيت خدا و عدل او و منزه داشتن او از صفاتى كه لائق ذات اقدسش نيست و از روش و طريقه ابراهيم است نمازگزاردن بسوى كعبه و طواف گرد خانه و سائر مناسك و اعمال حج حنيفا يعنى بر روش او استوار باشد قوله تعالى إِلَّا الَّذِينَ تابُوا يعنى از نفاق و دوروئى توبه كرده و دست بردارند وَ أَصْلَحُوا مفاسد درونى و اسرار و حالت نفاق خود را اصلاح نمايند وَ اعْتَصَمُوا بِاللَّهِ اتكا و اعتماد به خدا نموده و تمسك بدين او نمايند وَ أَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ يعنى هدفشان در اطاعت و انجام امور دينى فقط خدا باشد فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ يعنى در هر دو جهان در عداد و زمره مؤمنين هستند . وَجَّهْتُ وَجْهِيَ متوجه ميسازم خود را و يا روى دل خود را و يا نيت و